Słowniczek pojęć.

Wlasnie złapałeś kolekcjonerskiego bakcyla, a nie wiesz, jak wyczyścić czy przełożyć z kapsla do kapsla nowy nabytek? Ten dział jest dla Ciebie!

Moderatorzy: meszuzel, wordlord

Słowniczek pojęć.

Postprzez Ziemniok » 11 Lis 2007 23:35

Awers - Główna strona monety lub medalu, a więc strona, na której widnieją najczęściej "dane" emitenta. Bywa na niej portret, imię lub herb emitenta (właściciela regale menniczego). W przypadku współczesnych monet polskich awersem jest strona z godłem państwa oraz nominałem. Na banknotach strona główna zawierać musi nazwę emitenta i podpisy odpowiedzialnych osób.

Bilon - pieniądz w postaci monet o niskich nominałach.

CertiCard - specjalnie zabezpieczone plastikowe opakowanie, w którym sprzedawane są monety uncjowe ( Bieliki ).

Data emisji – rok, bądź dokładna data wydania monety bądź banknotu.

Destrukt – uszkodzona moneta podczas procesu produkcji. Destrukty powstają na przykład przez uszkodzenie stempla, bądź krążka monety. Wyróżniamy tzw. Odwrotki, końcówki blachy, niedobicia, podwójne bicie, pęknięcie bądź przesunięcie stempla itd.

Emitent (wydawca) - władza zwierzchnia państwa bądź bank emisyjny, który wydał daną monetę czy banknot np. Narodowy Bank Polski.

Falsyfikat ( Fals ) - podrobiony banknot lub moneta, imitacja, fałszerstwo.

Grading – proces potwierdzenia autentyczności monety wraz z określeniem stanu zachowania monety oraz opakowaniem w pudełko tzw. slab, trumienkę. Firmy gradingowe to NGC, PCGS oraz polskie firmy GCN, PCG.

Holder - jest to opakowanie papierowe mające chronić monetę przed czynnikami zewnętrznymi. Na środku holdera, jest wizjer - specjalna folia, która umożliwia oglądanie awersu i rewersu monety.

Karaty - jednostki masy używane w jubilerstwie. 1 karat = 0,2 grama. Posługujemy się karatami dla określenia zawartości czystego kruszcu w stopach. 1 karat to 1/24 zawartości kruszcu w stopie. Złoto 24 karatowe to złoto absolutnie czyste bez domieszek.

Klipa - nieokrągła moneta (głównie kwadratowa), monety takie wybijano już od starożytności, w XV-XVI wieku nazwa dotyczyła monet zastępczych, głównie oblężniczych, wykonanych prymitywnymi środkami w prowizorycznej mennicy, od XVII w. w formie kwadratów wybijano głównie monety pamiątkowe.

Legenda – słowa, skróty umieszczone na monecie.

Jednostka monetarna - nazwa pieniądza (waluty) obowiązującego w danym państwie. Współcześnie w prawie wszystkich państwach świata istnieje tylko jedna podstawowa jednostka monetarna oraz jednostka mniejsza (prawie zawsze jest to jedna setna, rzadko tysięczna), a wszystkie banknoty i monety są wielokrotnościami tych jednostek. W dawnych czasach jednak często w obiegu było nawet do kilkudziesięciu różnych jednostek monetarnych, o dowolnych przelicznikach.

Mennica - wytwórnia monet, medali, orderów, stempli, obecnie także zakład przetwórstwa metali szlachetnych.

Moneta bimetaliczna- moneta wykonana z dwóch różnych metali lub stopów, połączonych ze sobą mechanicznie np. nasza obiegowa moneta o nominale 2 zł lub 5 zł.

Moneta kolekcjonerska - moneta wybijana w znacznie mniejszych ilościach niż monety obiegowe, przeznaczona na rynek kolekcjonerski. Zalicza się tu również monety bite masowo z napisem PRÓBA oraz lustrzanki. Ceny tych monet od początku przewyższają ich nominał, co automatycznie powoduje, iż taka moneta nigdy nie trafia do obiegu.

Moneta obiegowa - to moneta wybijana w masowych ilościach przeznaczona jako środek płatniczy powszechnego obiegu.

Moneta okolicznościowa - moneta o nakładzie zbliżonym do obiegowego, lub nieco mniejszym, lecz wybijana tylko 1 raz, bez powtórnej emisji w kolejnych latach.

Moneta platerowana - moneta pokryta na zewnątrz cienką warstewką kruszcu lub metalu, który osłania rdzeń monety.

Moneta próbna - moneta wybijana w bardzo małych ilościach (do kilku tysięcy szt.) posiadająca najczęściej oznaczenie "PRÓBA", często bita z innego materiału niż późniejsza moneta masowej produkcji.

NGC - Numismatic Guaranty Corporation - firma zajmująca się wyceną monet, założona w 1987 r. z siedzibą główną w Sarasota na Florydzie. Usługa polega na przesłaniu monety niezależnemu przedsiębiorstwu, które za opłatą dokonuje potwierdzenia autentyczności oraz określenia stanu zachowania.

Nominał - wartość monety lub banknotu. Nominał zwykle widnieje na rewersie monety.

Numizmatyka - Nauka pomocnicza historii badająca monety i niemonetarne środki płatnicze jako źródła historyczne w aspektach gospodarczym, technicznym, politycznym, artystycznym i kulturowym. W rozumieniu potocznym numizmatyka to dziedzina kolekcjonerstwa, której obiektem zainteresowań są monety i banknoty – niekiedy nie mające charakteru obiegowego monety kolekcjonerskie i próbne, a przypadku banknotów tzw. Specimeny.

Oksydowanie - jest to proces pokrywania powierzchni metali warstewką ich tlenków (przeciw korozji lub dla ozdoby). Przykładem monet oksydowanych jest srebrny Szlak bursztynowy, Kolędnicy, Zamek w Malborku, lub 30 rocznica Grudnia '70.

Patyna - produkt korozji atmosferycznej i jej stopów w dostatecznie wilgotnym powietrzu. Jest to warstewka tlenków koloru od jasnozielonego do szarozielonego. Jej głównym składnikiem przy czystej atmosferze jest zasadowy węglan miedzi, natomiast w otoczeniu atmosfery przemysłowej, zawierającej dwutlenek siarki, towarzyszy jej zasadowy siarczan miedzi.
Patyna jest powłoką trwałą, jako ostatni etap procesu korozji. Przedtem czyste powierzchnie metalu pokrywają się najpierw czarnym tlenkiem miedzi, i to on z czasem przechodzi w trwałą patynę.

PCGS - Professional Coin Grading Service - firma zajmująca się wyceną monet. Usługa polega na przesłaniu monety niezależnemu przedsiębiorstwu, które za opłatą dokonuje potwierdzenia autentyczności oraz określenia stanu zachowania.

Próba - zawartość czystego kruszcu w monecie.

Rant - Boczna strona monety zwana także obrzeżem.

Restrike-zwane również jako "nowe bicie".Terminem tym określa się monety lub medale wybite przy użyciu oryginalnej matrycy ,ale w czasie późniejszym niż oryginały. Nowo powstałe monety są identyczne z pierwowzorami, dotyczy to, składu, wymiarów i daty.

Reszka – potoczne określenie rewersu.

Rewers - Odwrotna w stosunku do awersu strona monety lub banknotu, zawierająca przeważnie mniej ważne informacje - rozmaite motywy ikonograficzne, np. budowle, popiersia sławnych ludzi, itd.

Specimen - Angielskie słowo "specimen" tłumaczy się jako "wzór". Taki napis jest drukowany w wersji dwujęzycznej "Wzór – Specimen" na wzorach banknotów produkowanych na potrzeby informacyjno-promocyjne, m.in. dla zagranicznych instytucji emisyjnych, instytucji zajmujących się zabezpieczeniami znaków pieniężnych oraz muzeów prowadzących działalność wystawienniczą. Ze względu na takie szczególne przeznaczenie specimenów NBP nie traktuje ich jako banknoty kolekcjonerskie, nawet w przypadku pojawiania się pojedynczych ich egzemplarzy na rynku kolekcjonerskim.

Stempel lustrzany – moneta wybita takim stemplem posiada idealnie wypolerowane (lustrzane) tło i matowy wizerunek. Stemplem lustrzanym bite są m.in. monety srebrne i złote kolekcjonerskie.

Stempel zwykły – monety wybita takim stemplem posiada matowe tło i wizerunek. Stemplem zwykłym bite są m.in. polskie obiegówki.

Stempel odwrócony ( potocznie Odwrotka ) - awers w stosunku do rewersu odwrócony o 180 stopni (do góry nogami). Monety wielu krajów bite są stemplem odwróconym ( np. USA ).

Skrętka – moneta, której awers w stosunku do rewersu jest odwrócony o jakiś kąt ( destrukt ).

Tampondruk - Technika druku, zaliczana jako pochodna druku wklęsłego, polegająca na nakładaniu farby drukarskiej (takiej samej jak w sitodruku lub częściej specjalnej do tampodruku) za pomocą miękkiego gładkiego stempla zwanego tamponem. Przez dobranie tamponu odpowiedniego kształtu możliwy jest nadruk na nierównych i nieregularnych powierzchniach.

Uncja - pozaukładowa jednostka masy, bądź objętości płynów stosowana w starożytnym Rzymie i krajach anglosaskich. 1 uncja masy (oz) = 1/16 funta = 28,35 g. Jedna uncja trojańska (jubilerska) (t oz) = 31,1035 g.

Znak menniczy - znak na monecie, zwykle litera lub symbol, który identyfikuje mennicę w której dana moneta została wybita.

Znak wodny - jeden ze środków zabezpieczenia banknotów, zazwyczaj obrazek widoczny pod światło.

Skróty:

ø / śr. - średnica
Ag – srebro
Al – aluminium
Al-Mg – aluminium z magnezem
Au – złoto
Av. – awers - strona główna monety (można także spotkać mniej poprawną formę skrócenia w postaci: A.)
B – brąz
B-Al. – brązal
b.z. – bez znaku mennicy
b.n. – bez napisu
b.r. - bez roku (daty) wybicia
brakt. - brakteat
c.a. – cena amatorska
CuAl5Zn5Sn1 – stop Golden Nordic ( „Nordyckie Złoto”) – stop miedzi, aluminium, cynku i cyny opracowany specjalnie do wyrobu monet.
Cu – miedź
CuNi – miedzionikiel
den. - denar
din. – dinar
dol. – dolar
duk. – dukat
dwustr. - dwustronny
GN – patrz Golden Nordic.
fals. – falsyfikat
FB – fosforo brąz
Fe – żelazo
fen. – fenig
fr. – frank
gr - grosz
gr kor. – grosz koronny
guld. – gulden
hal. - halerz
kop. – kopiejka
kor. - koronny
L – stempel lustrzany
M- mosiądz
men. - mennica
Mg- magnez
MN – miedzionikiel
M-Mn – mosiądz manganowy
ND – brak daty na monecie
NG – patrz Golden Nordic
Ni – nikiel
Ns – alpaka
odm. - odmiana
Pb - ołów
Pt – platyna
Rv. – rewers – strona odwrotna monety (można także spotkać mniej poprawną formę skrócenia w postaci: R.)
rb – rubel
rbs – rubel srebrny
S - stal
Sn – cyna
st. - stempel
szel. - szeląg
szyl. – szyling
tal. – talar
wkl. – wklęsły
w.n. – wartość nominału
wyp. - wypukły
Zn – cynk
zw. – stempel zwykły
ŻN – żelazonikiel

Skróty tytułów częściej spotykanych czasopism numizmatycznych:

BN - Biuletyn Numizmatyczny, Warszawa
NN - Notae Numismaticae. Zapiski Numizmatyczne, Kraków
PiMMAiE (NK) - Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Numizmatyczna i Konserwatorska, Łódź
PN - Przegląd Numizmatyczny, Gdańsk
Spr. Num. - Sprawozdania Numizmatyczne, Łódź
WN - Wiadomości Numizmatyczne, Warszawa
WNA - Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne, Kraków
Zap. Num. - Zapiski Numizmatyczne, Kraków, Lwów, Wrocław

Skróty nazw towarzystw numizmatycznych i domów aukcyjnych:

PTAiN - Polskie Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne
PTN - Polskie Towarzystwo Numizmatyczne
WCN - Warszawskie Centrum Numizmatyczne
GGN - Gdański Gabinet Numizmatyczny
PDA - Poznański Dom Aukcyjny
GDA - Gdański Dom Aukcyjny
WDA – Warszawski Dom Aukcyjny
Ostatnio edytowany przez Ziemniok 25 Gru 2008 17:10, edytowano w sumie 8 razy
Awatar użytkownika
Ziemniok
 
Posty: 5939
Rejestracja: 24 Sie 2007 20:51
Miejscowość: Katowice

Postprzez Ziemniok » 11 Lis 2007 23:38

Proszę o wszelkie sugestie dotyczące słowniczka, jak i podawanie kolejnych pojęć które miałbym dodać - jednak to wszystko na PW.
Ostatnio edytowany przez Ziemniok, 11 Lis 2007 23:57, edytowano w sumie 1 raz
Awatar użytkownika
Ziemniok
 
Posty: 5939
Rejestracja: 24 Sie 2007 20:51
Miejscowość: Katowice


Wróć do Niezbędnik numizmatyka

Kto jest na forum

Użytkownicy przeglądający to forum: Brak zarejestrowanych użytkowników oraz 0 gości